Begrip | De Lepeltheorie

Sommige personen met een chronische ziekte zullen niet verbaasd staan bij deze titel. De lepeltheorie is ondertussen een bekende manier om uit te leggen hoe het is om beperkt te worden in je dagelijkse doen en laten.

Iemand die chronisch ziek is moet dagelijks keuzes maken en constant nadenken om de beschikbare mogelijkheden en energie goed te verdelen. Maar hoe leg je dat uit aan iemand die gezond is, iemand die zich meestal geen zorgen hoeft te maken over de gevolgen van doodnormale bezigheden?


De lepeltheorie

Stel je voor dat je een aantal lepels in je handen geduwd krijgt, met de mededeling: "Zo, nu ben jij chronisch ziek. Bij elke activiteit die je vandaag doet moet je lepels inleveren. Maar wees er zuinig op, want op=op."

Je moet je bewust zijn van de hoeveelheid lepels die je hebt en aan de hand van dat aantal je dag indelen en plannen. Het kan zijn dat je gedurende de dag plotseling wat lepels verliest, maar het is goed om te weten wat het uitgangspunt is. Tel ze maar... laten het er twaalf zijn vandaag.


Lepels verdelen
Begin nu met het indelen van je dag en lever het bijbehorende aantal lepels in. Bedenk dat een ogenschijnlijk eenvoudige activiteit veel energie en dus lepels kan kosten. Neem bijvoorbeeld opstaan, niet voor iedereen een kosteloze handeling. Na een slechte nachtrust doe je moeizaam je ogen open; je armen, benen en hoofd voelen zwaar aan. Je moet eruit, dus met stramme spieren kruip je uit bed. Voordat je goed en wel wakker bent, naast je bed staat, gedoucht, aangekleed bent en hebt ontbeten ben je waarschijnlijk al twee of zelfs drie lepels kwijt. Dan heb je nog maar negen of tien lepels terwijl de dag nog maar net begonnen is.

Boodschappen doen, werken, stofzuigen, koken en reizen zijn enkele dagelijkse bezigheden die jij er waarschijnlijk zomaar tussendoor doet. Maar deze dingen kosten mij veel lepels. En dan heb ik het nog niet eens over het lappen van de ramen, het schoonmaken van de badkamer, het bed verschonen en andere zwaardere huishoudelijke klussen. 

Het gaat echter niet alleen om fysieke taken die energie kosten, maar ook dingen waarbij je moet nadenken (dingen zoals lezen, bankzaken, sociaal zijn en een fatsoenlijk gesprek voeren). Het kan dus snel gaan met je lepels.


Keuzes maken
Als je dit leest snap je dat je je dag zorgvuldig moet plannen, want als de lepels op zijn, zijn ze ook echt op. Je moet keuzes maken, je kunt niet alles doen, want iedere bezigheid kost energie en dus lepels.

Gedurende een dag kan er ook zomaar energie verloren gaan - alsof je een lepel spontaan kwijtraakt. Dingen die hier invloed op hebben zijn stress in wat voor vorm dan ook, het weer, pijn (iets wat je dagelijks hebt), een lage bloedsuikerspiegel etc. Het is daarom verstandig om wat energie te sparen voor zulke onvoorziene omstandigheden.

Als jij de dag goed hebt ingedeeld heb je misschien aan het begin van de avond nog wat energie over. Die kun je gebruiken om iets leuks te doen zoals wat lezen, tv kijken of tijd met je gezin doorbrengen - hoewel deze bezigheden soms te veel prikkels geven (vergelijkbaar met twee of meer lepels!). Dan moet je wat anders verzinnen of lekker vroeg naar bed gaan.



Niks verspillen
Je zult nu misschien begrijpen hoe het is om beperkte energie te hebben en na te moeten denken hoe je je dag gaat indelen. Er is planning voor nodig. Als je weet dat je later op de dag een activiteit hebt die je veel energie gaat kosten, moet je in de ochtend echt rustig gaan doen en zo weinig mogelijk lepels verspillen. Een spontane actie is soms lastig omdat het je hele planning in de war kan schoppen, want hoe moet dat met je lepels?

Als je maar een beperkt aantal lepels hebt en je daar bewust van bent is het wel zo dat iedere lepel gekoesterd wordt. Veel mensen verspillen iedere dag hun energie aan onzinnige dingen. Ik heb geen ruimte voor verspilde energie en lepels. Als ik dus mijn lepels aan jou besteed doe ik dit bewust, ik heb er tijd en energie voor gespaard.



Ik hoop dat je ook iets hebt aan deze lepeltheorie. In de praktijk zul je dit voorbeeld niet letterlijk hoeven te verwoorden, maar maak het principe je eigen en probeer hem toe te passen op je eigen leven. Dan zul je zeker meer begrip kunnen kweken bij de mensen om je heen. 



-----
Het is een leerproces om de lepels goed te verdelen. Het is het zoeken naar een goede balans, het leren tellen van je lepels en het inschatten hoeveel lepels een activiteit kost. Bovenstaande is een eigen, ingekorte versie van de lepeltheorie.

Christine Miserandino, een jonge vrouw met Lupus, heeft de lepeltheorie verzonnen. Het originele verhaal kun je lezen op de deze website (in het Engels). Er zweven op internet diverse varianten, vertalingen en toepassingen rond, maar ik verwijs graag naar de originele bron.

 
Begrip | De Lepeltheorie Begrip | De Lepeltheorie Reviewed by Afina Weidema on september 22, 2017 Rating: 5

2 opmerkingen

  1. Ik vind het een hele goeie manier om aan anderen uit te leggen hoe het nou eigenlijk is om chronisch ziek te zijn, maar ik maak er zelf te weinig gebruik van: af en toe word ik wel met de neus op de feiten gedrukt over hoe weinig lepels ik eigenlijk nog maar heb, en andere keren lukt het me om bewust te plannen waar mijn lepels naartoe gaan, maar vaak is het lastig om dat echt goed uit te kienen. Ik denk ook dat het niet iets is waar je dagelijks bewust mee bezig bent, maar meer een perspectief.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ik ben het met je eens Vivian. Hoewel ik de lepeltheorie niet heel letterlijk vertel aan anderen, geeft het voor mezelf wel goed inzicht over de theorie achter de praktijk. Het helpt mij ook in het bewust plannen van activiteiten. Richting anderen vertel ik meer in eigen woorden het belang van het verdelen van de beperkte energie.

    BeantwoordenVerwijderen